Lĩnh vực Bảo hiểm xã hội BHXH tự nguyện - Điểm tựa an sinh cho người lao động khu vực phi chính thức

BHXH tự nguyện ngày càng khẳng định vai trò là chính sách an sinh quan trọng đối với người lao động khu vực phi chính thức. Những năm gần đây, chính sách liên tục được hoàn thiện theo hướng mở rộng quyền lợi, tăng mức hỗ trợ và đẩy mạnh chuyển đổi số, tạo điều kiện thuận lợi hơn để người dân tham gia, thụ hưởng chính sách.

Cán bộ BHXH tuyên truyền, tư vấn chính sách BHXH tự nguyện đến người dân

Hoàn thiện chính sách, gia tăng quyền lợi cho người tham gia

Tại khu phố Hồi Quan, phường Tam Sơn, tỉnh Bắc Ninh, anh Phan Viết Tuấn là lao động nam đầu tiên tham gia BHXH tự nguyện được nhận trợ cấp thai sản khi vợ sinh con. Anh chia sẻ, trước đây tham gia BHXH tự nguyện chủ yếu để tích lũy cho tương lai, nhưng không nghĩ mình còn được hưởng thêm quyền lợi thai sản. Khi nhận khoản trợ cấp, anh vừa bất ngờ, vừa xúc động bởi đúng vào thời điểm gia đình đón thêm thành viên mới, sự hỗ trợ kịp thời này đã giúp giảm bớt phần nào chi phí chăm sóc mẹ và bé. Theo anh Tuấn, không chỉ có ý nghĩa về vật chất, khoản trợ cấp còn giúp anh cảm nhận rõ hơn sự quan tâm, đồng hành của Nhà nước đối với người lao động tự do tham gia BHXH tự nguyện.

Theo quy định mới của Luật BHXH năm 2024 có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, người tham gia BHXH tự nguyện ngoài chế độ hưu trí, tử tuất còn được hưởng trợ cấp thai sản hai triệu đồng cho mỗi con sinh ra nếu có thời gian đóng BHXH tự nguyện từ đủ 6 tháng trở lên trong thời gian 12 tháng trước khi sinh con. Đây được xem là điểm mới có ý nghĩa thiết thực, góp phần tăng sức hấp dẫn của chính sách đối với người lao động tự do.

Không chỉ bổ sung chế độ thai sản, Luật BHXH năm 2024 còn mở rộng đối tượng tham gia và giảm thời gian đóng BHXH tối thiểu để hưởng lương hưu từ 20 năm xuống còn 15 năm. Quy định mới giúp nhiều người tham gia ở độ tuổi cao hoặc có thời gian tham gia chưa liên tục có thêm cơ hội được hưởng lương hưu hằng tháng.

Cùng với đó, chính sách hỗ trợ tiền đóng BHXH tự nguyện từ ngân sách nhà nước tiếp tục được hoàn thiện theo Nghị định số 159/2025/NĐ-CP. Nhiều nhóm đối tượng được nâng mức hỗ trợ tiền đóng như hộ nghèo, hộ cận nghèo, người dân tộc thiểu số, người sinh sống tại xã đảo, đặc khu…, qua đó góp phần giảm gánh nặng tài chính và khuyến khích người dân tham gia lâu dài. Cụ thể, mức hỗ trợ đối với hộ nghèo và người sinh sống tại xã đảo, đặc khu được nâng lên 50%; hộ cận nghèo từ 30% lên 40%; người dân tộc thiểu số từ 25% lên 30%; các nhóm khác từ 10% lên 20%.

Diện bao phủ BHXH tự nguyện ngày càng mở rộng

Ngày 23/5/2018, Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII ban hành Nghị quyết số 28-NQ/TW về cải cách chính sách BHXH, xác định BHXH là trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội, hướng tới mục tiêu BHXH toàn dân. Trong đó, BHXH tự nguyện giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm an sinh cho lao động khu vực phi chính thức, lao động tự do, nông dân, tiểu thương và những người không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.

Sau hơn 7 năm triển khai Nghị quyết số 28-NQ/TW, số người tham gia BHXH tự nguyện tăng nhanh qua từng năm. Nếu năm 2018 cả nước mới có hơn 277 nghìn người tham gia thì đến năm 2019 đã tăng lên hơn 558 nghìn người, tương ứng tăng 101,3%. Giai đoạn 2020-2025 tiếp tục ghi nhận mức tăng trưởng tích cực; đến hết năm 2025, số người tham gia BHXH tự nguyện đạt hơn 2,6 triệu người, tăng 13,83% so với năm 2024, chiếm 5,49% lực lượng lao động trong độ tuổi.

Kết quả này cho thấy nhận thức của người dân về ý nghĩa, vai trò của BHXH tự nguyện ngày càng được nâng cao; đồng thời khẳng định tính đúng đắn, hiệu quả của chủ trương cải cách chính sách BHXH theo tinh thần Nghị quyết số 28-NQ/TW.

Cùng với mở rộng diện bao phủ, công tác giải quyết và chi trả các chế độ BHXH tiếp tục được thực hiện kịp thời, đúng quy định, bảo đảm quyền lợi cho người tham gia và thụ hưởng chính sách. Hết tháng 3/2026, toàn quốc có hơn 3,5 triệu người hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hằng tháng, tăng gần 410 nghìn người so với năm 2018. Việc điều chỉnh lương hưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp hằng tháng cũng được triển khai kịp thời, góp phần ổn định đời sống cho người thụ hưởng.

Chuyển đổi số tạo thuận lợi cho người tham gia

Thời gian qua, BHXH Việt Nam đã tích cực cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng hệ sinh thái an sinh xã hội số nhằm phục vụ người dân, doanh nghiệp ngày càng thuận tiện, hiệu quả hơn. Nhiều dịch vụ công được cung cấp trực tuyến, giúp người dân dễ dàng đăng ký tham gia, tra cứu thông tin, thực hiện thủ tục và nhận kết quả giải quyết chế độ BHXH, BHYT mà không cần giao dịch trực tiếp.

Đến hết năm 2025, BHXH Việt Nam đã cung cấp 84 dịch vụ công trực tuyến đối với toàn bộ 25 thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền; 100% cơ sở khám chữa bệnh BHYT triển khai khám chữa bệnh bằng căn cước công dân gắn chip. Ngành cũng đẩy mạnh ứng dụng VssID, VNeID, kết nối và chia sẻ dữ liệu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các bộ, ngành, địa phương, góp phần đơn giản hóa thủ tục, giảm giấy tờ và rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ cho người dân.

Cùng với đó, công tác chi trả các chế độ BHXH, trợ cấp thất nghiệp không dùng tiền mặt tiếp tục được mở rộng; việc tiếp nhận, giải quyết hồ sơ trên môi trường điện tử ngày càng đồng bộ, minh bạch. Nhiều tiện ích số được triển khai như tra cứu quá trình tham gia, theo dõi giá trị sử dụng thẻ BHYT, nhận thông báo quá trình đóng - hưởng qua ứng dụng điện thoại và các nền tảng số.

Những kết quả này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, tiết kiệm thời gian, chi phí cho người dân và doanh nghiệp mà còn tạo điều kiện để chính sách BHXH, BHYT đến gần hơn với người lao động khu vực phi chính thức.

Trong bối cảnh già hóa dân số và thị trường lao động có nhiều biến động, BHXH tự nguyện ngày càng khẳng định vai trò là điểm tựa an sinh bền vững cho người lao động tự do. Khi chính sách tiếp tục được hoàn thiện, quyền lợi ngày càng mở rộng và chất lượng phục vụ không ngừng nâng cao, BHXH tự nguyện sẽ có thêm điều kiện để thu hút người dân tham gia, hướng tới mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội toàn dân./.

Theo: https://baohiemxahoi.gov.vn